شرکت ,اسلامیه ,اصفهان ,حمایت ,مردم ,خارجی ,شرکت اسلامیه ,الله العظمی ,بدین ترتیب ,علمای اسلام ,تحریم استفاده ,بیگانگان انجام گردید ,شرکت اسلامی

حاج آقا نورالله؛ مبتکر اقتصاد مقاومتی

 

مقوله مهم اقتصاد مقاومتی، و تکیه و تمرکز بر تولید ملی یکی از مصادیق بارز حفظ استقلال و عظمت کشور در سال های اخیر است؛ این مهم از طرف مقام معظم رهبری نیز مورد تاکید ویژه ای قرار گرفته است. بی شک این مقوله یکی از استراتژی های مهم امروز کشور در مواجهه با تحریم های سازمان یافته جهانی است. جالب آنکه در قرن گذشته اندیشمندان و عالمان روشن اندیشی در کشور زندگی کرده اند که در مواجهه با هجمه استعمار از این رویکرد به خوبی بهره گرفته اند، و توانسته اند راه نفوذ و استیلای بیگانه را بر استقلال اقتصادی  کشور سد کنند. تاسیس "شرکت اسلامیه" به ابتکار شهید حاج آقا نورالله در اصفهان و همکاری تجار این شهر، نمونه بسیار موفقی از این راهبرد در ایران اسلامی است.

 

در این مطلب به زمینه های شکل گیری "شرکت اسلامیه" اشاره ای گذرا می کنیم.

 

یکی از نتایج مهم جنبش تنباکو، تقویت این فکر بود که جهت رفع وابستگی به بیگانگان، لازم است وسایل مورد نیاز جامعه ایران، در داخل کشور تولید شود. در همین راستا شرکت های اقتصادی و تولیدی پا به عرصه گذاردند. یکی از بزرگترین آنها "شرکت اسلامیه" در اصفهان بود. این شرکت با هدف تأمین منسوجات مورد نیاز مردم مسلمان ایران، با تلاش و حمایت علمای اصفهان به ویژه حاج آقا نورالله و آقا نجفی اصفهانی، در سال 1316، تأسیس شد. است. پس توفیق به تدریج شعبه هایی در برخی شهرهای دیگر و حتی خارج کشور ایجاد شد.

 

حاج آقا نورالله و آقا نجفی، این گونه برنامه ریزی می کنند که علاوه بر تحریم کالاها و منسوجات خارجی در زندگی مردم، می توان امکانات و توانایی های داخلی را در جهت تولید، متحد کرد و مردم را برای حمایت از آن تشویق نمود. بدین ترتیب می توان تحریم استفاده از کالاهای بیگانه را عملی کرد.

 

حاج آقا نورالله و آقا نجفی، این گونه برنامه¬ریزی می¬کنند که علاوه بر تحریم کالاها و منسوجات خارجی در زندگی مردم، می¬توان امکانات و توانایی¬های داخلی را در جهت تولید، متحد کرد و مردم را برای حمایت از آن تشویق نمود. بدین ترتیب می¬توان تحریم استفاده از کالاهای بیگانه را عملی کرد.بدین ترتیب می توان تحریم استفاده از کالاهای بیگانه را عملی کرد.

 

در آن دوران، اساس تجارت ایران، بر دلالی اجناس فرنگی قرار داشت. به گونه ای که به گفته حاج آقا نورالله، بازرگانان ایرانی، تبدیل به عمله های خارجی شده بودند؛ و بدین ترتیب شکوه و جلال اروپایی ها، از طریق کالاهایشان در ایران جلوه گری می کرد.

 

در چنین زمانی شرکت اسلامیه در اصفهان تاسیس می شود و به تدریج حوزه عمل خود را به سایر شهرها و سپس به کشورهای خارجی گسترش می دهد. تولیداتش همه جا حضور دارد و به به طور روز افزون گسترش می یابد. به حدی که یکی از روزنامه های انگلیس، رشد آن را سکته به منافع انگلیس در اصفهان و بلکه کل منطقه خلیج فارس اعلام می نماید. روزنامه حبل المتین از دامنه نفوذ شرکت اسلامیه تا به مدارس اینگونه خبر می دهد: "

 

« لباسی که مدرسه به شاگردان می دهد عبارت است از سالی دو لباده زمستانی و تابستانی و عمامه و یک کلاه و زیر عمامه و دو جفت پاافزار. و تمام اجناس باید ساخت داخل ایران باشد. لباده هایی که به شاگردان داده می شود، همه از شرکت اسلامیه هستند. این لباس را شاگردانی دوخته اند که در مدرسه، خیاطی آموخته اند و عمامه هم دوخت اصفهان است. اگر مدرسه بیشتر توانایی پیدا کند، پیراهن و شلوار هم برای شاگردان دوخته می شود.(حبل المتین سال7 شماره 10) » ".

 

شرکت اسلامیه در ابتدا در اصفهان و به همت علمای آن شهر و بازاریان وطن دوست ، تشکیل شد، اما به سرعت توانست در برخی شهرها نمایندگی داشته باشد؛ ا ز جمله در لندن، کلکته، بمبئی، مصر، اسلامبول، بغداد، مسکو و.....

 

حمایت علمای اسلام از شرکت اسلامیه

 

هدف شرکت اسلامیه حمایت از تولید داخلی بود. هنگامیکه انگلیسی ها بخش اعظمی از بازار داخلی پارچه ایران را در دست داشتند ، این حرکت برای مقابله با نفوذ و سلطه بیگانگان انجام گردید. علما و مراجع شیعه نیز از این اقدام وطن دوستان اصفهانی ، حمایت کردند. برخی از مراجع تقلید از شهر نجف، پیام هایی مبنی بر حمایت از شرکت اسلامیه صادر کردند و همگان را دعوت به حمایت از این حرکت ملی می نمودند. اسامی مراجع حمایت کننده از شرکت اسلامیه عبارت است از:

 

آیت الله العظمی محمدکاظم خراسانی معروف به آخوند خراسانی .

 

آیت الله العظمی سید محمدکاظم یزدی.

 

آیت الله العظمی ملا عبدالله مازندرانی.

 

آیت الله اعظمی فتح الله شریعت اصفهانی معروف به شریعت مدار.

 

آیت الله العظمی حسین نجل حاجی میرزا خلیل.

 

آیت الله العظمی محمد حسین نوری معروف به محدث نوری.

 

در راس این حرکت در اصفهان نیز، آیت الله العظمی محمدتقی نجفی معروف به آقا نجفی اصفهانی حضور داشت. این اتحاد عمل به واسطه رهبری ایشان شکل می گرفت. پیش تر نیز به نقش آقا نجفی در رهبر مردم اصفهان در جریان نهضت تنباکو اشاره کردیم .

 

روزنامه «ثریا» در توصیف رهبری ایشان چنین می نویسد: «... رؤسای روحانی ملت ایران، معنی وطن و ترقی آنرا شناخته و در صدد رسیدن به آن ، برآمده اند.اگر نام مبارک آقا نجفی مدظله العالی- را سرآغاز تاریخ ترقی ایران قرار دهیم، شایسته و سزاست( 10 جمادی الثانی 1317)».

 

روزنامه « حبل المتین» نیز به نقل از خبرنگار خود در اصفهان می نویسد « آقا نجفی عنوان مفصلی را در مورد در ترک منسوجات و مصنوعات خارجه و ترویج کالاهای ایرانی مطرح کردند. بیست و هفت مورد از قرآن که در منع معاشرات خارجه است آورده اند و با بیانی مفصل و قابل فهم برای عام ، ارشاد فرموده اند. علمای اسلام در این شرکت مقدس شخصا شرکت مالیه نموده اند و از تشویق مردم به کالاهای ایرانی و دوری از کالاهای خارجی، دقیقه ای فروگذار نمی کنند.آقا نجفی و حاج آقا نورالله و سایر علمای اسلام در راه این شرکت مقدس، از هستی خود گذشته اند.(حبل المتین شماره 131620 سال)».

 

راز موفقیت شرکت اسلامیه

 

راز موفقیت شرکت اسلامیه به تیزبینی و درایت موسسانش، و توانایی آنها در جلب حمایت همه جانبه مردم از محصولات تولیدیشان باز می گردد. هیجان و شوق زائدالوصف که از ویژگی دین خواهی و وطن دوستی مردم برمی خواست با غرور ملی می آمیخت. مردم کالای تولید شده در وطن -اگر چه کیفیتی برابر با کالای خارجی نداشت- را ترجیح داده و با افتخار مصرف می کردند. شاید اگر حمایت مردم با شرکت همراه نمی  گردید،چه بسا این حرکت نیز مانند برخی از جوشش های ملی نمی توانست منشا اثر چندانی گردد. اما عمیق و تاثیر این حرکت به نحوی است که خبرنگار روزنامه ثریا از اصفهان گزارش می کند:« جوشش در میان کلیه اهالی اصفهان برای حفظ وطن و رفع احتیاجات آن مشاهده می شود و این جوشش نه تنها از یک طبقه است بلکه هر روز توسط یک گروه و صنفی به ظهور می رسد. علمای بزرگوار هر روز بر فراز منبر و در مجالس، مردم را به حمایت از صنایع داخلی تشویق می کند. شرکت اسلامیه همچون گیاه بهاری در حال پیشرفت است. مردم خواهان خرید سهام این شرکت هستند و به زودی این شرکت پیشرفت خواهد داشت و آثارش از همین حالا آشکار شده است.(ثریا ش 46 ص 10)».

 

هدف شرکت اسلامیه حمایت از تولید داخلی بود. هنگامیکه انگلیسی ها بخش اعظمی از بازار داخلی پارچه ایران را در دست داشتند ، این حرکت برای مقابله با نفوذ و سلطه بیگانگان انجام گردید. علما و مراجع شیعه نیز از این اقدام وطن دوستان اصفهانی ، حمایت کردند

 

استفاده از کالاهای شرکت اسلامیه، به سرعت، تبدیل به یک جریان و حرکت عمومی در سراسر کشور میشود. موج این حرکت به نجف اشرف رسیده، و مراجع بزرگ شیعه عمدتاً بر مبنای اصول فقهی ناظر به کفار به حمایت از آن برمی خیزند. تعمق در اسناد این شرکت که حد فاصل بین قیام تنباکو و نهضت مشروطیت بوده است، ابعاد این حرکت را روشن می سازد. در این قسمت، عمده توجه- علاوه بر نتایج اقتصادی که میتوانست در ایران عصر قاجار تداوم یابد- به نوع نگرش، تفکر و فرهنگسازی ملی و بومی است در جوهره ی این حرکت قرار داشته است؛ این جوهره از مقاومت و سالم سازی جامعه اسلامی ایران در مقابل دستبرد شرکتهای خارجی خبر می دهد. از همه مهمتر، ارائه این تفکر که برای رفع نیازهای جامعه، نگاه به بیرون از مرزها نتیجه ای جز ایستایی و توقف نخواهد بود.

 

اهداف عالی شرکت اسلامیه

 

اندیشه بهبود وضع اقتصادی کشور و استقلال ملی در زمینه های گوناگون همچون احداث صنایع ملی و کارخانجات و گرفتن امتیاز از دولت برای توسعه عمران کشور، شرکت اسلامیه را به فعالیت در سایر میدان ها  تشویق می نماید. در این مورد به نقل از یکی از مطبوعات آن زمان می خوانیم:«... به موجبی که اطلاع حاصل نموده ایم، شرکت اسلامیه اصفهان درصدد وصول امتیاز ساختن راه آهن محوطه اصفهان از اولیای امور شده اند. بعضی از دانشمندان سه سال است که این خیال را داشته اند. این ایام انشاالله توسط شرکت اسلامیه از قوه به فعل برسد و ملت را فایده فراوان حاصل کند. شرکت اسلامیه روز به روز در ترقی است. اهالی اصفهان گویا بیدار شده اند و علت بیداری تمام اهل ایران شده اند. کمپانی دیگری به نام محمودیه دایر شده. امید است صدها کمپانی در اصفهان دائر شود، و ما دیگر محتاج خارجی نباشیم. انجمن معارف طهران نیز می خواهد در اصفهان مدارسی افتتاح کند. انشاالله به زودی مدرسه های ملی داشته باشیم تا نواقص این ملت رفع شود. اینها را از اثر کلمات علمای اعلام باید دانست.( حبل المتین 25 محرم 1317)».

 

واکنش انگلیسی ها به شرکت اسلامیه

 

طبیعی است که انگلیسی ها نمی توانستند با این حرکت موافق باشند. بدون شک انگلیسی ها نسبت به حقیقتی که به استقلال و رشد ایران کمک کند، بی تفاوت نیستند. به همین دلیل است که سفارت انگلیس خطاب به دولت این کشور چنین می نویسد :« از قرار اطلاعاتی که از اصفهان می رسد، علمای آنجا بیشتر بر ضد وزارت خارجه می باشد. مخصوصاً که می گویند کالای خارجی نجس است. در مساجد و سایر نقاط نیز علناً می گویند که مردم نباید کالای خارجی را بخرند. علما از اشخاص معتبرند که امتعه خارجه می خرند، بد می گویند. آنها هم از این جهت جرات خرید ندارند .کنسول روس در اصفهان به سفارت خود نوشته است جناب حاج آقا نورالله در مسجد چند روز قبل از این گفته بوده که این اقدام، اقدامی وطن خواهانه است که تجارت داخلی را تشویق می کند. مشتریان ایرانی می گویند که اگر اینطور شود، با خارجی ها قطع ارتباط کنند. این مسأله نهایت اهمیت را دارد. شرکای ما ورشکست خواهند شد و تجار خارجی، کالای خانه های خود را از اصفهان برخواهند داشت و در شهرهای دیگر ایران هم همینطور خواهدشد».

 

روزنامه ثریا در مورد انعکاس خبر شرکت اسلامیه در لندن، آورده است « در خصوص شرکت اسلامیه اصفهان گذشته از آنچه خبرنگار ما می نویسد، از روزنامه های خارجی هم معلوم می شود که این شرکت دارای اهمیت است ». روزنامه ی تجارتی لندن نیز در این باره چنین می نویسد« معلوم می شود ایرانیان اندک اندک از خواب غفلت بیدار شده و قدر و اهمیت تجارت، به خصوص همین شرکت را دانسته اند. چیزی که اهمیت دارد آن است که علمای ملت نیز در آن شرکت مشوق هستند. و اگر این شرکت معتبر شود، سکته بزرگی به تجارت انگلیس در اصفهان بلکه در خلیج فارس وارد می آید. باید تجار ما نوعی رفتار کنند که درآینده بازار تجارتشان از رونق نیفتد؛ و الا عن قریب باید منتظر خبر بود که بازار تجارت ما در اصفهان بسته شود. روزنامه ثریا، ش 46، ص 11.»

 

منبع اصلی مطلب : به نام آنکه عهدش وفاست
برچسب ها : شرکت ,اسلامیه ,اصفهان ,حمایت ,مردم ,خارجی ,شرکت اسلامیه ,الله العظمی ,بدین ترتیب ,علمای اسلام ,تحریم استفاده ,بیگانگان انجام گردید ,شرکت اسلامی
اشتراک گذاری: این صفحه را به اشتراک بگذارید

پولوم : به مناسبت فرارسیدن ۴ دی سالروز شهادت حاج‌آقا نورالله اصفهانی